Beieren

Beieren, in het Duits Bayern, ligt in het zuidoosten van Duitsland, aan de voet van de Alpen. Volgens het Beierse bureau voor de statistiek beslaat de Vrijstaat Beieren 70 542 km² en telde het op 30 juni 2026 ruim 13,2 miljoen inwoners. De deelstaatregering noemt Beieren de grootste deelstaat van Duitsland qua oppervlakte. De hoofdstad is München, waarover we een aparte pagina hebben. Hier gaat het om het hele land: waar Beieren ligt, hoe het is ingedeeld, de vlag, de geschiedenis, Elisabeth in Beieren en haar familie, en de bezienswaardigheden buiten de hoofdstad.

Waar ligt Beieren in Duitsland? De kaart in het kort

Op de kaart van Duitsland is Beieren het grote gebied rechtsonder. De grens is 2 704 kilometer lang en raakt zeven buren: Baden-Württemberg en Hessen in het westen en noordwesten, Thüringen en Saksen in het noorden, Tsjechië in het oosten, Oostenrijk in het zuiden en via het Bodenmeer ook Zwitserland.

Het hoogste punt is de Zugspitze met 2 962 meter, volgens de exploitant van de bergbanen de hoogste berg van Duitsland. Volgens de regering telt Beieren meer dan 200 natuurlijke meren. De Chiemsee is met ongeveer 80 km² het grootste, de Königssee en de Walchensee zijn elk 190 meter diep.

Beieren in zeven regio's

Beieren is verdeeld in zeven regeringsdistricten (Regierungsbezirke), 71 districten (Landkreise) en 2 056 gemeenten. Drie regeringsdistricten dragen de naam Franken, één de naam Zwaben, de overige drie heten naar Beieren of de Palts.

De gebruiken verschillen per regio. In ons Duitstalige overzicht Brauchtum in Bayern staan ze per district beschreven.

De vlag van Beieren: ruiten of strepen

Artikel 1 van de grondwet legt de landskleuren vast: wit en blauw. Sinds 1953 bestaan er twee officiële vlaggen naast elkaar, allebei zonder wapen. De ruitenvlag telt minstens 21 witte en blauwe ruiten, waarbij de ruit linksboven, vanuit de kijker gezien, altijd wit is. De strepenvlag heeft twee horizontale banen, wit boven en blauw onder. De ruiten komen uit het wapen van de graven van Bogen, een geslacht uit Oost-Beieren; toen de mannelijke lijn in 1242 met de dood van Adalbert V uitstierf, ging het wapen over op de Wittelsbachers. Meer over de regels vind je op onze pagina The Bavarian flag (in het Engels).

Geschiedenis van Beieren in vogelvlucht

De regering laat de geschiedenis van het land meer dan 1 500 jaar teruggaan. Garibald I, de eerste hertog van wie de naam bekend is, regeerde vanaf ongeveer 550. Vanaf 1180 waren de Wittelsbachers aan de macht. Op 1 januari 1806 werd Maximiliaan I Jozef de eerste koning van Beieren; het koninkrijk bleef bestaan tot november 1918. Op 7 november van dat jaar zette een kleine groep rond Kurt Eisner in München koning Lodewijk III af, zonder bloedvergieten. Sindsdien is Beieren een vrijstaat. De huidige grondwet werd op 26 oktober 1946 aangenomen, bij een volksstemming kreeg ze 70 procent ja-stemmen, en op 8 december 1946 trad ze in werking. Sinds 1949 is Beieren een deelstaat van de Bondsrepubliek.

Elisabeth in Beieren en haar kinderen

Keizerin Elisabeth van Oostenrijk, beter bekend als Sisi, werd op 24 december 1837 in München geboren. Haar vader Max voerde de titel hertog in Beieren; de Wien Geschichte Wiki van de stad Wenen noemt haar zelf een prinses in Beieren. Haar moeder Ludovica was een dochter van koning Maximiliaan I. Haar jeugd bracht ze door op slot Possenhofen. Op 24 april 1854 trouwde ze in de Augustinerkerk in Wenen met keizer Frans Jozef. Op 10 september 1898 werd ze in Genève vermoord.

Elisabeth en Frans Jozef kregen vier kinderen:

• Sophie, geboren in 1855, overleden in 1857 als peuter;
• Gisela, geboren in 1856, overleden in 1932, die in 1873 met prins Leopold van Beieren trouwde;
• Rudolf, de kroonprins, geboren in 1858, overleden in 1889;
• Marie Valerie, geboren in 1868, overleden in 1924.

Welke Sophie van Beieren?

De naam Sophie komt in deze familie meer dan eens voor. Aartshertogin Sophie (1805 tot 1872), geboren als prinses van Beieren in München en dochter van koning Maximiliaan I, trouwde in 1824 met aartshertog Frans Karel van Oostenrijk. Zij was de moeder van keizer Frans Jozef en daarmee tegelijk tante en schoonmoeder van Elisabeth. Daarnaast had Elisabeth een jongere zus Sophie (1847 tot 1897). Die verloofde zich op 22 januari 1867 met koning Lodewijk II; de verloving werd op 7 oktober van dat jaar verbroken, en in 1868 trouwde ze met de hertog van Alençon.

Bezienswaardigheden in Beieren buiten München

Een eigen groep vormen de kastelen van koning Lodewijk II, die in 1886 overleed. Sinds 2025 staan vier ervan op de werelderfgoedlijst van UNESCO:

• Neuschwanstein in Schwangau, vanaf 1869 in middeleeuwse vormen gebouwd en nooit voltooid; zie slot Neuschwanstein.
• Linderhof in de gemeente Ettal, het enige slot dat de koning zelf af kreeg, in 1878.
• Herrenchiemsee, vanaf 1878 op een eiland in de Chiemsee gebouwd naar het voorbeeld van Versailles en een torso gebleven.
• Het koningshuis op de Schachen bij Garmisch-Partenkirchen, een berghuis op 1866 meter hoogte; volgens de slotenbeheerder was het niet voor de jacht bedoeld.

Uit andere tijden stammen de Residentie van Würzburg, de voormalige zetel van de prins-bisschoppen, in ruwbouw opgetrokken van 1720 tot 1744 en tot 1780 ingericht, naar ontwerp van Balthasar Neumann, en sinds 1981 werelderfgoed, de keizerlijke burcht van Neurenberg, in de middeleeuwen een belangrijke verblijfplaats van de keizers, en de burcht van Burghausen op een bergrug tussen de Salzach en de Wöhrsee. Die laatste is iets meer dan een kilometer lang; de Beierse slotenbeheerder rekent haar tot de langste burchten ter wereld. In de natuur trekken de Zugspitze, de Chiemsee en de Königssee bezoekers.

Bier en tradities in Beieren

Het Beierse zuiverheidsgebod voor bier maakt deel uit van de landsverordening waarover de samen regerende hertogen Willem IV en Lodewijk X het in april 1516 op de landdag in Ingolstadt eens werden. Voor bier stond ze alleen gerst, hop en water toe. Volgens het Historisches Lexikon Bayerns houdt Beieren tot vandaag een strengere regel aan dan de rest van Duitsland. Geniet van bier met mate. Het Oktoberfest in München loopt in 2027 van 18 september tot 3 oktober; alles daarover staat op Oktoberfest 2027 in München en wat je aantrekt lees je bij Oktoberfest-kleding. In de winter horen de kerstmarkten in München bij de adventstijd. Voor de hoofdstad zelf, met haar bezienswaardigheden en vervoer, zie onze gids München.